Drupal

Wat is Drupal?

Drupal is een open source contentmanagementsysteem dat zich richt op sites met veel en gevarieerde inhoud. Waar WordPress zich ontwikkelde vanuit het publiceren van artikelen, is Drupal vanaf het begin opgezet rond het idee dat inhoud uit gestructureerde onderdelen bestaat die je op verschillende manieren kunt combineren en tonen. Dat maakt het krachtiger bij complexiteit en zwaarder bij eenvoud.

In Nederland is het platform sterk vertegenwoordigd in de publieke sector. Gemeenten, ministeries, universiteiten, hogescholen en zorginstellingen draaien er in grote getale op. Dat is geen toeval: de eisen die daar gelden, zoals uitgebreide rechtenmodellen, meertaligheid en aantoonbare toegankelijkheid, sluiten aan op wat Drupal van huis uit goed doet.

Het systeem vraagt meer van de mensen die ermee werken. Bouwen in Drupal is technischer dan bouwen in WordPress, en de leercurve voor beheerders is steiler. Daar staat meer grip tegenover: wie precieze controle wil over welke redacteur wat mag, hoe inhoud onderling samenhangt en hoe die op meerdere plekken wordt hergebruikt, krijgt in Drupal gereedschap dat elders maatwerk zou vergen.

Wat valt er precies onder?

Een Drupal-traject draait grotendeels om het modelleren van inhoud en rechten voordat er iets wordt vormgegeven.

• Inhoudstypen en velden: het vastleggen van de soorten inhoud en welke gegevens daarbij horen, de basis van elk Drupal-project.
• Taxonomie: de indeling waarmee inhoud wordt geordend en onderling verbonden.
• Views: de ingebouwde manier om overzichten en selecties samen te stellen zonder maatwerkcode.
• Rechtenmodel: rollen en machtigingen die per redacteur of afdeling bepalen wat zichtbaar en bewerkbaar is.
• Meertaligheid: vertaling van zowel inhoud als interface, met werkstromen voor vertalers.
• Thema: de vormgeving, gebouwd op de sjabloonlaag van Drupal en afgestemd op toegankelijkheidseisen.
• Modules: uitbreidingen uit de gemeenschap of op maat, met een strengere kwaliteitscultuur dan gebruikelijk bij plugins.
• Werkstromen: stappen voor redactie, controle en publicatie, inclusief versies en geplande publicatie.

Hoe verloopt een Drupal-traject?

De volgorde wijkt af van andere platformen: het inhoudsmodel komt eerst en bepaalt vrijwel alles daarna.

1. Inhoud modelleren. Er wordt vastgelegd welke inhoudstypen er zijn, welke velden ze bevatten en hoe ze onderling samenhangen. Dit is de bepalende fase.
2. Rechten en rollen bepalen. Er wordt uitgewerkt wie wat mag zien, bewerken en publiceren, vaak per afdeling of per organisatieonderdeel.
3. Overzichten samenstellen. Met de ingebouwde middelen worden selecties en overzichtspagina’s opgebouwd zonder dat er code aan te pas komt.
4. Thema bouwen. Het ontwerp wordt omgezet in sjablonen, met toegankelijkheid als eis in plaats van als controle achteraf.
5. Migreren. Bestaande inhoud wordt overgezet, wat bij grote sites een eigen deelproject is met eigen controles.
6. Livegang en beheer. De site gaat in gebruik met een onderhoudsafspraak, waarbij beveiligingsupdates van de gemeenschap tijdig moeten worden doorgevoerd.

Wanneer heb je dit nodig?

De sterkste aanleiding is een complexe inhoudsstructuur: veel soorten inhoud die onderling verwijzen en op meerdere plekken hergebruikt moeten worden. Denk aan een universiteit waar opleidingen, vakken, docenten, locaties en nieuwsberichten allemaal met elkaar samenhangen.

Een tweede aanleiding is een uitgebreid rechtenmodel. Bij organisaties waar tientallen redacteuren elk hun eigen deel beheren en waar publicatie langs een controlestap loopt, biedt Drupal fijnmazige sturing die elders maatwerk vraagt.

Ook meertaligheid pleit ervoor, zeker als het om volwaardige vertalingen gaat met eigen redactionele processen. En wettelijke toegankelijkheidseisen spelen mee: voor Nederlandse overheidsorganisaties, die aan WCAG moeten voldoen en daarover moeten rapporteren, is het vertrekpunt gunstig.

Wat levert het op?

De opbrengst is grip bij omvang. Naarmate een site meer soorten inhoud, meer redacteuren en meer talen heeft, wordt het verschil met lichtere systemen groter: wat elders met een stapel uitbreidingen wordt opgelost, is hier onderdeel van de kern. Dat maakt het geheel beter onderhoudbaar op de lange termijn, en het rechtenmodel voorkomt dat redacteuren buiten hun terrein wijzigingen aanbrengen.

De keerzijde is dat die kracht bij eenvoud een last wordt. Voor een bedrijfssite met twintig pagina’s en twee redacteuren levert Drupal vooral extra complexiteit en hogere kosten op. Daarbij komt de arbeidsmarkt: de groep Drupal-specialisten in Nederland is aanzienlijk kleiner dan die voor WordPress, wat betekent dat je bij een leverancierswissel minder keuze hebt en hogere tarieven betaalt. En grote versieovergangen zijn ingrijpend geweest; de stap van Drupal 7 naar de huidige generatie kwam voor veel organisaties neer op een herbouw. Dat risico hoort in de afweging thuis.

Waar let je op als je dit uitbesteedt?

Vraag waarom Drupal wordt voorgesteld en welke concrete eisen dat rechtvaardigen. Een goed antwoord verwijst naar het aantal inhoudstypen, het rechtenmodel of de meertaligheid, niet naar robuustheid in het algemeen. Als een lichter platform het ook aankan, is dat op termijn goedkoper en makkelijker te bemensen.

Vraag daarnaast hoeveel andere Nederlandse partijen met de voorgestelde opzet kunnen werken. Bureaus die zwaar leunen op eigen modules of een eigen distributie, maken je afhankelijker dan de platformkeuze op zichzelf al doet. Vraag ook naar het updatebeleid: Drupal brengt regelmatig beveiligingsupdates uit en die moeten snel worden doorgevoerd. Vraag ten slotte hoe wordt omgegaan met toekomstige hoofdversies en of dat onder onderhoud valt, want dat is de post die bij dit platform het grootste financiële risico vormt.

Veelgemaakte fouten

De fouten bij Drupal draaien vooral om verkeerde inschatting van omvang en van de eigen organisatie.

• Drupal kiezen voor een eenvoudige site. De meerkosten in bouw en beheer worden dan nooit terugverdiend en het beheer voelt onnodig ingewikkeld.
• Het inhoudsmodel te laat vastleggen. Wijzigingen aan inhoudstypen en velden zijn achteraf ingrijpend en raken alle overzichten die erop steunen.
• Beveiligingsupdates uitstellen. Drupal-lekken worden openbaar aangekondigd, en sites die niet snel bijwerken zijn een bekend en gericht doelwit.
• Op een verouderde hoofdversie blijven. Ondersteuning stopt op enig moment, en de overstap wordt duurder naarmate hij langer wordt uitgesteld.

Wat bepaalt de prijs?

De prijs volgt uit de complexiteit van het inhoudsmodel en het rechtenbeheer, meer dan uit het aantal pagina’s.

Drupal-projecten worden doorgaans op projectbasis begroot, vaak in fases, met daarnaast een structurele post voor hosting, onderhoud en beveiligingsupdates. Bij overheidsopdrachten verloopt de inkoop regelmatig via aanbestedingen met meerjarige beheercontracten. Vraag expliciet hoe hoofdversieovergangen worden behandeld, want dat is de grootste voorzienbare kostenpost op termijn en hij valt zelden binnen een gewoon onderhoudscontract.

Drupal en aanverwante diensten

Drupal is een platformkeuze die het hele traject kleurt. Webdevelopment is de bredere noemer waaronder thema en modules worden gebouwd. Informatiearchitectuur weegt hier zwaarder dan gemiddeld, omdat het inhoudsmodel de kern van het systeem vormt en achteraf moeilijk te wijzigen is. Digitale toegankelijkheid sluit goed aan, wat de belangrijkste reden is dat overheidsorganisaties er vaak voor kiezen. Headless CMS is een gangbare inzetvorm, waarbij Drupal als centrale contentbron meerdere kanalen voedt. En hosting en onderhoud is niet optioneel, gezien het tempo waarin beveiligingsupdates verschijnen. In Nederland is de groep bureaus die Drupal aanbiedt beperkt en overwegend gericht op de publieke sector.